Kwik en leefmilieu

Regelmatig wordt de GGD door burgers, scholen en zorginstellingen benaderd met vragen over de gezondheidsrisico’s van kwik. Meestal is kort tevoren een kwikhoudend product stukgevallen, waarbij vloeibare kwik is gemorst. Vloeibare kwik is zeer moeilijk volledig te verwijderen en kan daardoor nog maanden uitdampen (kwikdamp vormen). Het inademen van deze damp kan de gezondheid aantasten. Hier leest u meer over de risico’s van kwik in huis en geven wij u adviezen om toekomstige problemen te voorkomen.

Toepassingen van kwik
Kwik heeft tal van toepassingen in de industrie en in laboratoria. Ook (scheikunde)laboratoria op middelbare scholen en universiteiten hebben vaak een potje met vloeibare kwik voor les- of  onderzoeksdoeleinden. Daarnaast zit kwik in sommige consumentenproducten, zoals spaar-/tl-lampen, elektronica met kwiklamp/lcd en vooral ouderwetse (koorts)thermometers en barometers.
In veel scholen wordt nog gebruikgemaakt van kwik bij practica. Vanwege de giftigheid van kwikdampen mogen sinds 2003 veel kwikhoudende producten niet meer worden verkocht. Een van de uitzonderingen op deze regel betreft bepaalde type lampen en elektronica, die ook voor particulier gebruik worden verkocht. De hoeveelheid kwik hierin is relatief klein.

Risico’s
Gezondheidsrisico’s ontstaan wanneer een kwikhoudend product, zoals een oude thermometer of barometer, stukvalt. Door de klap kunnen de vloeibare kwikdruppels gemakkelijk ver weg rollen en zo een groot oppervlak van de vloer besmetten. De kleine zilverkleurige kwikdruppels kunnen zich ophopen in gaatjes of kieren onder kasten, tafelpoten en plinten of in poreuze materialen, zoals sommige vloeren en vloerbedekking. Veel van de – soms minuscuul kleine – druppels zijn slecht zichtbaar en met goed poetsen alleen wordt zelden alle kwik verwijderd. Achtergebleven resten kunnen daarom nog maanden uitdampen en zeer lange tijd voor giftige hoeveelheden kwikdamp in de ruimte zorgen. Ook bestaat er een risico dat de kwikdruppels via bijvoorbeeld schoenen naar andere ruimtes worden verplaatst, zodat ook daar schadelijke hoeveelheden kwikdamp in de lucht kunnen ontstaan.

Gezondheidseffecten
Het inademen van kwikdamp kan de gezondheid aantasten. Deze damp komt vrij uit het gemorste vloeibare kwik. Het ingeademde kwik stapelt zich op in de hersenen en nieren en kan zo het centrale zenuwstelsel en de nieren aantasten. Er kunnen verschillende klachten optreden, zoals vermoeidheid, trillende oogleden, lippen en vingers, hoofdpijn en psychische problemen. Gezondheidseffecten zijn over het algemeen tijdelijk, maar bij een zeer hoge blootstelling kan de gezondheidsschade ook blijvend zijn. Kinderen zijn gevoeliger voor kwikdamp dan volwassenen. Ook zwangere vrouwen vormen een risicogroep, omdat kwikdamp schade kan toebrengen aan het ongeboren kind.

Adviezen
Vanwege de gezondheidsrisico’s van kwik adviseert de GGD u het volgende:

1. Voorkom ongelukjes met kwik:
• Houd geen kwikhoudende thermometers of barometers in uw huis, school, kinderdagverblijf of zorginstelling, of bewaar deze zorgvuldig om vallen of breken te voorkomen. Let op: sommige kwikhoudende producten hebben een open uiteinde en kunnen daarom kwik lekken als ze plat of schuin gehouden worden. Voer deze producten daarom zorgvuldig af (als chemisch afval), bij voorkeur in een lekvrije afgesloten bak of glazen pot.
• Verbruiksartikelen met kwik (bijvoorbeeld spaar-/tl-lampen en elektronica met kwiklamp/lcd) moeten als klein chemisch afval worden afgevoerd, als ze worden weggedaan.

2. Als er toch kwik is vrijgekomen handelt u als volgt:
• Laat iedereen de ruimte meteen verlaten en vermijd daarbij het lopen over de kwikdruppels. Zet alle ventilatievoorzieningen (naar buiten) open, maar laat deuren en ramen die naar andere ruimtes leiden gesloten.
• Zelf schoonmaken is vaak niet voldoende en bovendien moet u heel goed weten wat u doet en zorgvuldig te werk gaan om erger te voorkomen. Gebruik zeker geen stofzuiger of bezem! Laat u liever eerst goed adviseren. Neem daarvoor contact op met Team Gezondheid, Milieu & Veiligheid Brabant via tel. 0900 3686 868 of bekijk de instructies hiernaast.

Meer informatie?
Als u vragen heeft over deze informatie of adviezen, neem dan contact op met Team Gezondheid, Milieu & Veiligheid Brabant via tel. 0900 3686 868.